معتادان رو به افزایش، سن اعتیاد رو به کاهش

روز جهانی مبارزه با مواد مخدر - پنجشنبه 7 تیر 1386

فرهاد معتمد

همه ساله همزمان با روز جهانی مبارزه با مواد مخدر مسئولین در ایران اقدام به برپائی نمایشگاه های دستاوردهای مبارزه با مواد مخدر می کنند؛ این در حالی است که مصرف انواع مخدر در ایران به شدت در حال افزایش و سن اعتیاد در حال کاهش است.

آمار نشان مى دهد بالاترین رقم سنى معتادان در ایران را افراد ۲۷ - ۲۱ساله تشكیل مى دهند. بر اساس همین آمار، افرادى كه به انواع مواد مخدر اعتیاد پیدا كرده اند، اغلب اولین تجربه شان را به صورت تفریحى و در دوران نوجوانى كسب كرده و به تدریج اعتیاد آنان، از حالت تفریح خارج شده و با تكرار و زیاد شدن میزان مصرف، معتاد شده اند.

اعتیاد و دلایل آن

متخصصان اعتیاد را ازمسمومیت های مزمنی می شناسند كه برای برخورد با آن باید ابتدا از بررسی علّل وچگونگی گرایش به اعتیاد آغاز كرد.به ویژه آنکه وابستگی واعتیاد موضوع پیچیده ای است كه با عوامل گوناگون اجتماعی، روانشناسی، علوم پزشكی می آمیزد ونادیده گرفتن هریك ازعوامل به منزله طفره رفتن ازتوجه لازم به یك مشكل مهم است.

بر اساس تحقیقات صورت گرفته مصرف مواد مخدر در جوانان بیشتر به منظور برطرف كردن اضطراب وافسردگی است. به عقیده یكی از متخصصان عادت به مصرف مواد مخدر مانند سایر عادت ها، عادت نمی شود مگر با انجام و تامین نیازهای فرد. جوانان به علت اینكه مانند بزرگسالان آمادگی پذیرش ومقابله با مشكلات زندگی را ندارند وبرخی ازمشكلات عادی برای آنان به صورت شدید وجدّی جلوه وتظاهر میكند بنابراین دربرابرمشكلات وخطرات احتمالی آسیب پذیرترند.

علل بروز اعتیاد

روانشناسان معتقدند عوامل عمده ای که موجب اعتیاد جوانان می شوند عبارتند از:

 زمینه هاى خانوادگى: الگوهاى نامناسب رفتارى اطرافیان که منجر به تقلید كوركورانه نوجوانان از آنان مى شود. سیگار كشیدن، اعتیاد به مواد مخدر و سایر كجروى هاى اخلاقى در خانواده موجب بد آموزى و زمینه سازى براى شروع انحرافات و آسیب هاى اجتماعى در بچه ها (اعم از كودك و نوجوان) مى شود. در چنین خانواده هایى نوجوانان به جاى اینكه به فكر انجام فعالیت هاى مثبت و سازنده باشند، مدام درصدد یافتن راه هایى براى مقابله با آثار این بحران ها هستند و در بدترین شرایط نیز خود درگیر آن مى شوند.

فقر مادى خانواده: به رغم اینكه بین فقر مادى و اعتیاد به مواد مخدر هیچ ارتباطی وجود ندارد، ولى فقرعامل مهمى در معتاد شدن جوانان جامعه است.جوانان در شرایط فقر و ندارى امكان دسترسى به بسیارى از امكانات آموزشى را از دست مى دهند و هیچ تخصص و حرفه اى پیشه نمى كنند و در نتیجه در بازار كار جایی نمی یابند.

عدم آگاهى و كم سوادى: افرادى كه از سواد و تحصیلات كمترى برخوردارند، آسیب پذیرتر از افرادى هستند كه نسبت به مضرات و تاثیرات سوء مواد مخدر آگاهى دارند. هر چند نمى توان میزان تحصیلات افراد را عاملى براى مصرف این گونه مواد دانست، اما تحقیقات بسیارى نشان مى دهند كه هر چه سواد و میزان تحصیلات قشر جوان بالاتر باشد، كمتر به اعتیاد و استفاده از مواد روى مى آورند. بر اساس آمار ۶۶ درصد افراد معتاد، سوادى در سطح ابتدایى و كمى نیز در سطح متوسطه داشته اند.

اختلافات خانوادگى: آمارها نشان مى دهند نوجوانانى كه والدین شان دچار مشكلات و مسائل اخلاقى و رفتارى هستند، بیشتر در معرض خطر اعتیاد و مصرف مواد مخدر قرار دارند. مشكلات رفتارى خانوادگى منجر به عدم امنیت و فشار روانى بر جوانان و نوجوانان مى شود و آنان را از محیط امن خانواده دور مى سازد. همین امر موجب ارتباط بیشتر او با دوستان و گاه افراد مسئله دارى مى شود كه زمینه ساز بسیارى از مسائل اجتماعى بعدى مى شوند.

فشار دوستان و هم سالان: گروهى از نوجوانان به دلیل سازگارى با دوستان و همسالان شان و یك رنگ شدن با آنها چنان موجودیت فردى - خانوادگى خود را فراموش مى كنند كه در برابر هر تقاضایى سر تسلیم فرود مى آورند. هر چه روابط بین والدین و فرزندان نوجوان شان كاهش یابد، ارزش همسالان و روابط گروهى براى آنان بیشتر مى شود.

اعتیاد دانشجویان : آمارهائی که همه ساله توسط حوزه امور دانشجویان وزارت علوم در خصوص میزان اعتیاد دانشجویان دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی منتشر می شود غالباٌ اختلاف زیادی با آمارهای منتشره توسط مراکز علمی و پژوهش دارد.بر اساس آخرین تحقیق صورت گرفته دردانشگاه های بزرگ تهران 150 هزار دانشجوی کشور در طول یک ماه حداقل از یکی از انواع مواد مخدر استفاده می کنند و بیش از 50 هزار دانشجو به یکی از انواع مواد مخدر ( تریاک، حشیش، هروئین و... ) معتاد می باشند.

دکتر آفرین رحیمی استادیار روانپزشکی مرکز ملی مطالعات اعتیاد دانشگاه علوم پزشکی تهران که مجری این طرح پژوهشی بوده است مصرف الكل میان دانشجویان را بیش از سایر مواد بررسی شده ارزیابی و پس از آن نیز مصرف تریاك و حشیش را بالاتر از سایر مواد عنوان می‌كند كه این الگوها در میان مردان و زنان دیده شده است. همچنین بیش‌ترین مصرف روزانه دانشجویان پسر تریاك، الكل و حشیش است، اما درباره دختران با توجه به كم بودن مصرف روزانه همه این مواد در مورد شـیوع‌شان نمی‌توان نتیجه خاصی گرفت.

به گزارش روزنامه سرمایه پــژوهــش دیـگـری كـه بـا نـام "شیوع‌شناسی مصرف مواد مخدر" در میان دانشجویان شهر تهران توسط وزارت علوم و معاونت دانشجویی دانشگاه تهران انجام شده تقریباً نتایج به دست آمده از پژوهش دانشگاه علوم پزشكی تهران را تایید می‌كند.شایع ‌ترین مواد مورد مصرف دانشجویان در این پژوهش نیز سیگار، قلیان و مشروبات الكلی گزارش شده به طوری كه میزان همبستگی بین مـیـزان شیوع مصرف مواد در بین دانشجویان به ترتیب مربوط به مشروبات الكلی 633/0 درصد، سیگار و قلیان 522/0 درصد، حشیش 455/0 درصد تریاك 399/0 درصد قرص اكس 288/0 درصد و هرویین 155/0 درصد بوده است.

الهه سهیمی، روانپزشك و پژوهشگر مركز مطالعات اعتیاد دانشگاه علوم پزشكی تهران نیز با توجه به پژوهش‌های متعددی كه درباره اعتیاد دانشجویان انجام شده، می‌گوید: " به‌طور متوسط در پسران دانشجو شیوع مصرف الكل در یك ماه حدود 15 درصد، تریاك 12 درصد و هرویین یك درصد را می‌توان تخمین زد."

بـه عقیـده سهیمی بررسی نسبت دانشجویان در جمعیت معتادان كشور (حدود دومیلیون معتاد مرد) حاكی از آن است كه به طور متوسط پنج درصد از این تعداد را دانشجویان تشكیل می‌دهند. او همچنین شیوع مصرف مواد در دانشگاه‌های مختلف كشور را متفاوت می‌داند و پیشنهاد می‌دهد: " با برنامه‌ریزی جدی و مطالعات عمیق‌تر برای یافتن راه‌های موثر پیشگیرانه و امكان ارایه خـدمـات جدی مشاوره‌ای و درمان راهكارهایی اندیشیده شود. روش‌هایی كه به صورت مداوم بتواند بهره‌وری استفاده از بودجه‌های فراوانی را كه در سال‌های گذشته صرف پژوهش‌هایی در زمینه اعتیادشده افزایش داده و الگوی مناسبی از وضعیت كمی اعتیاد در كشور ارایه دهد."

تناقض گویی مسئولین

در میان انتشارهمه این آمارها كه حاكی از وجود معضلات بزرگی میان قشر جوان و تحصیل كرده جامعه است، مسئولین دست اندر كار همچنان آمارهای موجود را كذب می خوانند. سرتیپ پاسدار اسماعیل احمدی مقدم فرمانده نیروی انتظامی هفته گذشته و در حاشیه همایش مدیران ورزشی ناجا در گفت و گو با خبرنگاران گفت: " نتایج بررسی‌های ما نشان می دهد كه تنها پنج دهم درصد از دانشجویان و دانش آموزان به مواد مخدر اعتیاد دارند. "

وی افزود: " نتایج بررسیهای ما با آمار40 درصدی كه برخی محافل از اعتیاد دانشجویان و دانش آموزان ارائه می‌دهند، بسیار متفاوت است."

احمدی مقدم ادامه داد: "بر خلاف برخی اظهار نظرها كه آن را به روان شناسان نیز منتسب می‌كنند، كمترین میزان تمایل به مصرف موادمخدر و اعتیاد در اقشار فرهیخته كه دانشجویان نیز جزو آنان هستند، مشاهده می‌شود."

فرمانده ناجا، با اظهار اینكه "زیاد نشان دادن آمار معتادان در كشور موجب سوء استفاده مجامع بین‌المللی می‌شود"، افزود: "با اعلام این آمارها مجامع بین‌المللی به جای قربانی دانستن، ایران را مصرف‌كننده مواد مخدر تولید شده در افغانستان به حساب خواهند آورد."

آن هم در حالیکه پیش از این دفتر تحکیم وحدت در بیانیه تحلیلی خود در خصوص مسائل دانشگاه به این معضل میان دانشجویان اشاره کرده و آن را متناقض با شعار مسئولین در زمینه مبارزه با مواد مخدر دانسته بود. در بخشهایی از این بیانیه آمده است: "متاسفانه مسئولین وزارت علوم كمتر توجهی به مساله اعتیاد دانشجویان می نمایند و تنهابا الفاظ دهن پركن مانند طرح جامع پیشگیری ازمصرف مواد در دانشگاهها رفع مسئولیت می نمایند."

ظاهرا طرح جامع پیشگیری از مصرف مواد مخدر در دانشگاه ها نیز پس از انتشار آمار بالای اعتیاد دانشجویان توسط مدیران وزارت علوم به اجرا در آمده است.